Bilindiği üzere ülkemizde ve dünyanın bir çok ülkesinde çay yaygın olarak tüketilmektedir. Her kadar Çinlilerin bulduğu söylensede en büyük çay tiryakileri ülkemizde bulunmaktadır. Gelelim Van` a. Van` da çayın yeri bir başkadır. Van` a yolunuz düşerde tanıdık veya tanımadık birine misafir olursanız size çay içirmeden göndermezler. Ancak şunu hatırlatmakta fayda var, eğer çay kaşığı gelmezse paniğe kapılmayın. Çünkü Vanlılar çayı ``Kırtlama şeker`` adını verdikleri, oldukça sert olan bir şeker ile beraber içerler.

şayet ``Kırtlama şeker`` ile çay içmeyi bilmiyorsanız iki yöntem var. Birincisi ``Kırtlama şekeri`` çaya karıştırıp dakikalarca erimesini beklersiniz ki bu sürede çayınız soğuyacağından pek tavsiye edilen bir yöntem değildir. İkinci yöntem ise ``Kırtlama şeker`` ile çay içmeyi bir an önce öğrenmelisiniz.

Kıtlama çay’ın öyküsü?

“Kırtlama çay” doğu illerinde, serhat şehirlerinde yaşanan Rus ve ermeni saldırıları esnasında ve ekonomik sıkıntılardan dolayı fazla şeker bulunamıyormuş, halk şekeri karne ile alıyormuş.Şeker kısıtlı ölçüde satıldığından, tasarruflu kullanılması gerekiyormuş ve bir küçük şekerle bir ve iki çay içilirmiş.

“Kırtlama çayın” sert kalıp şeker ile içilir.Kalıp şekerleri şeker makasıyla küçültürler, bir şeker tabağına koyarlar.Çayın yanında, ayrıca bir şeker tabağı olur.Günümüzdeki küp şekerlerle içilmez.

Van`a yolunuz düşerse Van kebabı, Van kıymalısı ve Vanlıların en sevdiği Van balığı (inci kefali), tuzlu veya tuzsuz  yedikten sonra tadacağınız ikinci şey mutlaka ``Kırtlama şekerle`` içeceğiniz çay olmalıdır. Eğer “Kırtlama şekerle” çay içerken koyu bir sohbetin ortasında iseniz ikinci demliğin (çaydanlığın) veya semaverin bittiğinin farkına bile varmazsınız. Daha sonra doyum noktasına ulaştığınızı düşündüğünüz anda, bardağı çay tabağına yan olarak koyarsınız, sonra ``zor çayı `` denilen çay gelir.Eğer çay kaşığınızı bardağın üstüne koyduysanız  sürekli çay gelir size, zor çayından sonra çay gelmez.Zor çayını içmezseniz ev sahibine karşı büyük bir hakaret anlamına geleceğinden size ikram edilen bu son bardağı da bitirmelisiniz. Bizden size tavsiye bunu mutlaka yapın yoksa gözlerinizi hastanede açabilirsiniz :)

Son olarak ``Kırtlama şeker`` ile çay içmek ve bunun tadını çıkarmak istiyorsanız mutlaka ince

belli çay bardağı kullanın. Çünkü kupa ve fincan türü bardaklarla içtiğinizde tat alamazsınız.

Vanlıların bir sözü var Çay ne? Say ne... Buradan da anlaşıldığı gibi Vanlılar çay`ı çok severler ve çok içerler.